Hayat...

İçimde bir gözyaşı birikiyor, yalnızca bir damla ve kendini yalnızca o damlada biriktiriyor. Ne zaman ağlayamasam kendimi gözyaşlarımı yutmaya çalışırken buluyorum ama boğazımda da düğümleniyorlar, yutsam bile yüz çizgilerimden fışkırıyormuş gibi geliyorlar bana.

Hayat...Ölüm karşısında ne kadar da değersiziz. Nasıl da unutuveriyoruz yaşarken ölümlü olduğumuzu bu kadar. Değmiyor hiçbir şeye oysa. Elinde bir avuç toprak kalıyor, başka bir şey değil. Bütün “ben” dediklerinin toplamı çürüyerek yok oluyor. Zihinlerde kalan bir anıdan başka bir şey olmuyorsun sonra. Bitmek, yok olmak, tamamen gitmek olmuyor bu elbette. Sen başkalarında yaşamayı sürdürüyorsun. Fiziki ve herkesçe bilinen varlığın yok olması ölüm. Ama insana öylesine bir çaresizlik hissi bırakıyor ki geride. Eğer bu hisle yaşamını sürdürmeyi denesen..sürdüremezsin ki. Sonunu bildiğin bir maceraya atılmadan önce binlerce kez düşünen sen! Sana söylüyorum! Neden yaşıyorsun o zaman? Bu maceranın sonunu da bilmiyor musun yoksa?

Denemekten Zarar Gelmez

Yanlış giden bir şey var. Aynı kelimeleri kullansak da, kelimelerimiz aynı kavramları anlatmıyor. Ortak cümlelerde anlaşmaya çalışmak yerine, kendi söylediğimiz cümlelerin geçerliliğini kanıtlamak için uğraşıyor, kabul edilmedi mi de küfür etmeye başlıyoruz. Bu direnişin amacı bu mu peki? Hepimizin “bir” olması, adil, eşit ve özgür bir yaşam için çabalamak mı yoksa inandığımız doğruların çoğunluk haline gelmesi için uğraşmak mı? Yani sözü doğru olan bir “ben” için mi bu çaba, yoksa yalnızca herkesin eşit olduğu bir “biz” için mi? Önce hangisi için meydanlara çıktığımıza  karar vermeliyiz kendi içimizde. Direnişten ne bekliyoruz ki onca biber gazı, cop, tazyikli suyun karşısında dimdik durabiliyoruz? Hiçbir din, dil, ırk, renk, inanış, parti, düşünce bu direnişte suçlanmamalı, hor görülmemeli ya da tek doğru olarak kutsanmamalıdır. Birbirimizin görüşlerine saygı duymayı öğrenemedikçe birlik olamayız. Konuşmadan önce, yazmadan, paylaşmadan önce bir kez daha düşünmemiz gerekiyor sahip olduğumuz her düşünceyi: “Belki yanlışım, belki yeterince bilgi sahibi değilim ya da yanlış anladım veya yeterince dinlemedim. Eleştiri kişiliğime yönelik de olmuş olabilir ama ya değilse, ya amaç yalnızca savunduğum düşüncenin eleştirilmesiyse? Yoksa düşüncemle kişiliğimi birbirine mi karıştırıyorum? Karşımdaki benim düşündüğümden farklı bir şeyi savunuyor ama neden?” 

Yeni şeyler öğrenmeye hazır değilsek, hangi direniş bizi değiştirebilir ki? İnandığımız, bildiğimizi düşündüğümüz şeyleri sorgulamaya hazır olmalıyız artık. Özgür bir hayata ulaşabilmenin tek yolu, başkalarının da özgürlüğünü desteklemekten geçer. Direniş, herkese yalnızca insan olduğu için sarılabilmek demek, “farklılıkta birlik” demek. Daha çok dinlemeyi, anlayıp empati kurmaya çalışmayı, farklılıklarla çoğalmayı deneyelim. Denemekten bir zarar gelmez.

Tiyatro Aşktır

         Bir başka 27 Mart daha geldi çattı. Her sene daha da çok şey söylenmesi gerekiyor sanki, daha çok ses çıkarmak, daha kararlı olmak, daha fazla dile getirmek yanlışları. Bunlara kapılıp giderken de unutuveriyoruz aşkı. Tiyatronun nasıl bir tutku olduğunu, hayatlarda nasıl da güzel ve yepyeni, aydınlık pencereler açtığını. Sahnedeyken sen, yalnızca sen olmaktan çıkmıyorsun, o “öteki sen”in ölmemesi için, ekipçe, var gücünüzle yaşar kılmaya çalışıyorsunuz senden çıkan bir başkasını. Tıpkı yaşamda olduğu gibi, varlığının başkalarının varlığına bağlı olduğunu biliyorsun böylece, ışığa, kostüme, makyaja, dekora, müziğe. Tüm bunları yaparken de başka bir insanı yaşatmak olmuyor bu, o olmak ve her gün kendini onda yeniden bulup tazelenmek anlamına geliyor. İşte bu deliliği gerçekleştirebilmenin tek yolu da aşk, tutku. Yoksa onca kişinin karşısına çıkıp, olmadığını sandığın biri gibi davranmak, onun nefes almasına uğraşmak, ölesiye bir korkuyla tüm zaman anlayışlarından kopmak bu kadar zevkli olabilir miydi? Her anını tiyatroya dair bir bilinçle yaşamanın getirdiği yükü kaldıramazsın ki, içinde böylesi bir tutkuyu barındırmıyorsan. O yüzden tiyatro bir yaşam biçimi değildir, yaşamın ta kendisi, yaşama duyulan bağlılıktır.

         Ama ne çare ki yine bir 27 Mart'ta tüm bunlardan bahsedemiyoruz. Tiyatronun nasıl bir aşk olduğundan daha ciddi sorunlarımız var yine. Tiyatronun nasıl ayakta durabileceğinden konuşuluyor, ardı ardına kapanan sahnelerden, baskılardan, tiyatronun muhalif niteliğini kaybetmesi için gün geçtikçe içinin boşaltılmaya çalışılmasından, aleni ya da gizli yasaklamalardan vs. vs. Bunlar konuşulurken şunu atlıyoruz nedense. Tiyatro, tarihin çok az bir döneminde baskıdan uzak kalmıştır da, bir oh deyip keyifle buluşabilmiştir izleyicisiyle. Doğaldır çünkü başka hangi sanat dalı söylemek istediğini açık açık söylerken aynı anda da dokunabilir insanlara, bakar gözlerinin taa içine? Sahnedeyken sanatçının kalbiyle seyircinin kalbi aynı ritimde atar, aynı anda tutulur nefesler. Sahnede bir kişi atıyorsa da çığlığı, aslında yüzlerce kişidir aynı haykırışla bağıran. Bu yüzden de korkulur tiyatrodan. Sadece düşünce sunmakla kalmaz, heyecan, inanç, umut sunar insana ve bunu öyle bir yapar ki, belleklerde kalır bıraktığı o his. Seyirci o tadı aldı mı, o özgürlüğü, hayalleri yaşadı mı da dinlemez olur onu uyutanları, cahil bırakmak için uğraşanları. Böylesi bir güç, düşünmeyi, özgürlüğü, kahkahayı, kadını ve erkeği yani aslında insanı susturmak isteyenleri elbette korkutacaktır.

Onların anlayamayacakları bir şey var: Tiyatro aşktır. Ne kadar denerlerse denesinler alamazlar insanların elinden oynamayı, çocuk kalmayı, kendini başkalarına göre tanımlarken başkalarında kendini bulmayı. Çünkü bunlar var oluşumuzun kendisidir. Ve bu yüzden, tiyatro var oluşumuzu kutladığı, bunu değerli kıldığı, “ben”i “biz” yaptığı için sürdürecektir yaşamını. İnsanın kendisidir tiyatro ve insan aşka borçludur varlığını. Bu yüzden de istedikleri kadar denesinler sınırlandırmayı, engellemeyi, yok etmeyi. Başaramazlar. Çünkü tiyatroyu yasaklamaya çalışmak, yaşamayı yasaklamaya çalışmaktır. İşte yine bir 27 Mart'ta, tiyatro sahnelerine çıkan, onları izleyen, kalbinden tiyatro aşkını geçiren herkes, bu yaşama hakkına sahip çıkanlardır. Dünya tarihi kurulan düzenlerin yıkılışına, bitmez sanılan baskı dönemlerinin, karanlıkların bitişine şahitlik etmiştir. Ama tiyatro binyıllardır aynı güçle, insanın yaşamı sevme gücüyle, aşkla ayakta kalmıştır. Ve aynı güç onu sonsuza dek var kılacaktır.

         Hepimizin 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü Kutlu Olsun.

    

Yaşlı Adam, Köpek ve Kedi

    Her gün siyah çerçeveli gözlükleri olan, 75-80 yaşlarında bir amcayla rastlaşıyorum işime gelirken. Yanında bir sırdaşı yürüyor onunla, kırmızı yünden kıyafet giydirilmiş, bej renkli köpeği. Bazen bakkala giderken, bazen de bakkaldan elinde ekmekle dönerken görüyorum onu. Yareni köpeğiyle yavaş yavaş yürüyor sokakta. Köpeği nasıl onun dostuysa, köpeğin de bir dostu oluyor hep yanında, onlarla beraber yürüyen sarı-beyaz bir kedi. Köpeğin ayaklarına dolanıyor, aynı adımları atmaya çalışıyor, oynamak istiyor onunla. Ama köpek pek pas vermiyor, yaşlı sahibine yardım etmek kediyle oynamaktan daha değerli onun için. Hem çok hareketli olursa yorup zarar verebilir sahibine. Bazen kediye bakıyor, onun sevgisini görüyor, başıyla onu sevdiğini belli eden bir hamle yapıyor. Kedinin sevinçten daha da dikeliyor kuyruğu o zamanlar. Ama mesafesini de korumalı köpek. Bu sevgi hareketinden yararlanıp daha da sırnaşırsa, bir başka kafa hamlesiyle yaşlı adamın yolu üzerinden hafifçe ittiriyor kediyi. Kedi de hemen kenara çekiliyor yaşlı adam geçsin diye. Onu hiç yormuyorlar. Tek yaptıkları yan yana, birbirlerinin sevgisini bilip hissederek ve eğlenerek yürümek. Yürüdükleri sokak hepi topu 150-200 metre kadar ama her sabah onları göreceğim diye sevinçle giriyorum o sokağa. Ve korkuyorum da bazen, ya bir gün onları göremezsem diye. Ya köpeğin arkadaşı olmazsa yanında, ya başıboş bir şekilde koşarken görürsem köpeği, ya yaşlı adamı kediye sarılmış bulursam?

    Bildiğimi, gördüğümü, tanıdığımı sandığım pek çok şeyden daha fazla tanıyor ve seviyorum onları. Çünkü gördüğümüz yalnızca kendimiziz. Aynaya değil hayata bakmamız yeterli aslında. Böylece fark etmek sonsuzluğun, sonsuzluğumuzun kendisi olur. Fark etmek var etmektir çünkü. Hem kendini, hem benzerini, hem bizi. Demek ki içimdeki de yalnızca özlemimi, bendekini yitirme korkusu...

Uğur Mumcu İçin...

20 koca yıl geçmiş, Ankara'nın güzel karlı sabahına acı verici bir kan kırmızısı bulaşmasının üzerinden. 20 KOCA YIL! Araştırdığını, bulduğunu söylediği için bembeyaz karlarla buluştu gözlüğü ve kalemi. Adalet dediği için, eşitlik dediği için, nereye gidiyor olduğumuzu gördüğü için bin parçaya bölmek istediler onu. “Bir Uğur Mumcu ölür, binlerce Uğur Mumcu doğar” dedik, olmadı. Israrla seslendi, “dövüldük, vurulduk, asıldık, öldürüldük, hücrelere atıldık, unutma bizi” dedi, unuttuk. Davasının zaman aşımına uğramak üzere olduğunu öğrendik ama sustuk!

Unutma halkım, o senin daha aydınlık bir geleceğe kavuşabilmen için öldürüldü,
Diğerleri gibi.
Unutma ki, daha adil, daha eşit bir hayatın olabileceğini bil,
Ve taşın altına sen de koy elini, bin parçaya bölünebilecek olsa da elin.
Unutma halkım, bu çarkın içinde ezilmek zorunda değilsin,
Yeter ki korkma.
Bırak artık günü kurtarmaya çalışmayı,
İzin verme içini karanlıklara boyamaya çalışanlara.
Unutma halkım,
Onların mezarlarında açan al karanfillerden bile korkar bazıları.
Bunun için unutmanı isterler durmadan.
Hatırlamaksa, kanıksamayı reddetmekse, direnmekse elinden gelen,
Hatırla, reddet bu olan biteni ve diren.

20. ölüm yıldönümünde Uğur Mumcu'yu, inadına unutmuyor, söylediği gerçeklere sahip çıkarak huzurunda saygıyla eğiliyorum.

Kestane Kokusu

         Kışın gelişini sokakları kaplayan kestane kokusundan anlarım. Seyyar satıcının tekerlekli arabasının üzerinden kahverengi tüten buharlar gördüm mü, içimi uzun kış gecelerinin battaniye altı sıcaklığı kaplar. Huzurun kokusu gibidir kestane kokusu.

         Çocukken Ankara'nın kışın daha da gri olan akşamlarında babam pazardan elinde kocaman kestanelerle gelirdi. Yemekten önce onları tek tek kesip suyun içine atışını izlerdim. Bir yandan bıçağın nasıl doğru tutulması gerektiğini, kestanelerin büyük ve pahalı olanlarının daha güzel olduğunu anlatır, diğer yandan kestiği kestanelerden bazılarını bana verir, suya atmamı isterdi. Uçlarından hafifçe çıkmış saçaklarıyla kestaneler suyun içinde daha da bir büyük görünürlerdi bana. Heyecanla onların pişecekleri anı beklerdim.

        Yemekten sonra mutfaktan cazır cazır sesileri gelmeye başlardı. Ama ilk önce kokusu. Kokuyu duyar duymaz ayaklarım beni mutfağa götürürdü. Kestanelerin pişmesini izlerdim kokusunu içime çeke çeke. Mutfağı ince bir duman kaplardı. Babam elinde maşayla bir kestane profesörü kesilirdi ocağın başında. Piştiğine karar verince içlerinden bir tanesini alır, parmaklarını yaka yaka açar, kestanenin çizilen kısmı hafif yanmış beyaz etini bana uzatırdı üfleyerek. “Bak bakalım olmuş mu?” Çoğunlukla ilk seferde anlayamazdım pişip pişmediğini nedense. Güler, kestaneden bir parça daha verirdi. “Olmuş” derdim neşeyle. Bunun üzerine babam teker teker tabaklara koyardı kestaneleri, herkese eşit sayıda. Sonra tabakları oturma odasına benim taşımama izin verirdi. Ardından “çok sıcak, çok sıcak!” oyunumuz başlardı. Annem babam bir yandan çok sıcak deyip parmaklarımızı yakmamıza engel olmaya çalışırlardı, bir yandan ağabeyim iki avucu içinde kestaneyi döndürüp dururdu. Çoğunlukla kestaneleri açmayı beceremezdim ya da kabukları üzerinde kalırdı da ayıklayamazdım. Tabağı götürüp anneme verirdim, o ayıklardı benim için. Bazıları bozuk çıkardı. O zaman içimi hayret verici bir ağlama isteği kaplardı. Neyse ki babam yetişirdi imdadıma. Kendi kestanelerinden birini verirdi. Kestanelerin tadının bir önemi yoktu, sadece varlığı, evi kaplayan kokusu bile kış gecelerinin huzurlu olmasına yeterdi. Parmaklarımda yangın, avuç içlerimde sıcaklığı, burnumda kokusu. Soğuyana kadar geçen kısacık zaman içinde öğrendim huzurun anlarda olduğunu...

         Çok uzun zaman geçti üzerinden şimdi kestane kokulu kışların, çocukluğumun. Artık evimde kestane pişmiyor çünkü bilmiyorum nasıl kestane seçildiğini, nasıl pişirildiğini, nasıl öyle güzel ayıklanabildiğini. Artık kestane pişmiyor çünkü babam pişirmiyor. Uzun kış gecelerinin kestane kokulu huzuru varlığını ancak hüzünlü ama keyifli anılarda sürdürebiliyor.

İstediğimiz Yerde Güzel Bir Başlangıç

“İstediğimiz yerde güzel bir başlangıç yaparız ve aynen devam” dedi, ben sürüklendim de sürüklendim. Ne cümle ama!  “İstediğimiz yerde güzel bir başlangıç”

            Böyle cümleleri seviyorum. Binlerce anlam içeren ve senin pek çok anında kendini onu tekrar ederken bulduğun cümleleri. Aslında kuruluş zamanı itibariyle anlamı oldukça basit: İstediğimiz sahnede, kira derdini düşünmeden çalışmalara başlarız, ekip bir araya gelir ve öyle de devam ederiz diyor. Oysa ben, cümlenin ötesine bakmaktan kendimi alamıyorum.

            İstediğimiz bir yerde bir başlangıç yapabilmek hayatta pek çok defalar umduğumuz şey değil midir? Şartlar olgunlaşmadan başlangıç yapmanın mümkünatı yoktur. Başlangıç yapabilmek için çırpındığımızda, kendimize bunu hedef olarak belirlediğimizde bir çamur yığınının içinde debelenirken buluruz kendimizi. Bir şeyler isteriz ama istediklerimize dikkat de etmeliyiz aynı zamanda. “Puzzle”ın tamamını görmüş olsaydık, acaba ille o parçayı istiyorum diye tutturur muyduk? Yoksa akışına mı bırakırdık her şeyi? Ve nihayet bir şey isteyebilirken, onu istediğimiz yerde, zamanda ve bir başlangıcımız olarak yapmayı başarabilir miydik gerçekten? Tüm bunların üzerine “devam etme”yi de koyduk mu, cümle birden bire koskocaman bir hayata, bir umuda dönüşüyor. Ve bu cümlenin duyulduğu an, söyleyenle aynı şeyi hissediyorsunuz: Artık zamanı geldi.

            Şu sıralar sık sık kendimi şunu söylerken buluyorum: “Ya bir şeyler oluyor.” Evet, bir şeyler oluyor. Hem de güzel şeyler. Çünkü artık durmanın zamanıdır. Yürüyor olduğunu durmadan fark edemezsin. Nefes almanın, bakmanın zamanıdır bu gelen. Susmanın zamanıdır çünkü yazılacak çok şey var biriken. Ve ne kadar şanslıyım ki iyi günlerimde benimle havalara zıplayan, kötü günlerimde beni gözyaşlarımda boğulmaktan kurtaran insanlar var çevremde. Başlangıcımın onların benimle olması mı yoksa benim başlangıçlarımın mı onlarla doğru an ve zamanda buluşmamızı sağladığını hiç bilemeyeceğim.

            Hayat bize “istediğimiz yerde güzel başlangıçlar” yapma fırsatı versin ve o yolda yepyeni başlangıçlarla yürüme cesaretimiz hiç eksik olmasın.