TİYATRO CESARETTİR

Her sene “acaba bu sefer ne yazsam” diye düşünüp dururum 27 Mart’ta tiyatro üzerine. Ne yazılmalı tiyatroya ve hayata dair? Nasıl başlamalı yazmaya?

 Mesela, “Tiyatro savaşsız bir dünya hayal eder” diyerek başlasam...yok, öyle demek olmaz. “Tüm insanlığın yararına olan barıştır” desem...belki bu da doğru sayılmaz...O zaman “Tiyatro, gencecik ölümlerden korumak içindir” desem...Ülkemizin içinden geçtiği bu hassas dönemde yanlış anlaşılabilir tabii. Sanki ülkemiz hep hassas dönemden geçmiyormuş gibi. Bunun üzerine bir şey söylememek daha doğru...O zaman tiyatro ve özgür..lük..desem...Ya da demesem daha bile iyi olur...Şansımı adaletten yana kullansam? KHK desem…Yok, yanlış anladınız, kanun hükmünde kararnamenin konumuzla ne ilgisi var, kadının haklarının koruması benim demek istediğim. Bu, pekala tiyatronun konusu olabilir. Hani her gün kadınlar öldürülüyor ya…Ama bir şey dememek lazım tabii, infial yaratmasın. Çocuk desem...Ya istismardan bahsediyorum sanılırsa. Hele bir de cemaatler vakıflar işin içine girerse. Aman aman, kim bilir ne yana gider, ucunu bucağını kaçırmamak lazım. En iyisi bunlara hiç girmemek…O zaman direkt tiyatro üzerine yazayım. “Sadece Diktatör”...yok, olmaz...Oynanmasa da okunabilir ama öyle değil mi?...Değil mi?...O halde...ne diyorum ben! Yani öyleyse demek istedim, yanlış anlaşılmasın, OHAL’de değil!...Anlaşılan yazmanın imkanı yok.

 O zaman sokaklara çıkıp...sokaklara...şey için...tiyatro izlemek için tabii ki. Evet, tiyatro izlemek için sokakta olmak. Tiyatrocunun sokakta tüm insanlarla paylaşabilmesi sanatı ve oyuncuların söyleyebilmesi fikrini, yaka paça götürülmüyorlarsa eğer…Bu da olmadı. Sokaktaki herhangi bir şeyi anlatmak için uygun bir zaman değil…O zaman tiyatro izlemek için sokağa çıkmak nasıl olur?..Evet, sokağa çıkarsınız, tiyatroya gidersiniz ve eğer gittiğiniz oyun henüz yasaklanmamışsa…Bu da olmadı…En iyisi sokağa şey için çıkmak...eve geri dönmek için. Evet evet. Eve geri dönüp “seçtiğiniz” herhangi bir yarışmayı ya da dönem dizisini ya da vurdulu kırdılı herhangi bir diziyi izlemek için. Haber programı da olabilir. Üstelik kanal kanal gezmeye de gerek yok. E çünkü yok! Evet, haber izleyin. Her şeyin ne kadar da muhteşem gittiğini öğrenin ve huzurlu bir uykuya kavuşun...Neler diyorum ben burada? Konuşmak için uygun bir yer değil burası...Belki arkadaşlar arasında konuşuruz? Öyle ya arkadaş. Ama ya biri duyarsa? Sonra da kendimizi birden bire...

 Belki de artık sadece bakışmalıyız. Herhalde kimse neden öyle bakıyorsun, aklından neler geçiyor deyip size işaret parmağını uzatamaz. Hep beraber bir tiyatro salonunda toplanırız, oyuncular birbirine bakar, sonra izleyicilere bakar, sonra da selam verir. Aman sakın ha alkışlamayın, yanlış anlaşılmaya sebep olabilir. Neyi alkışladığınız sorulursa ne yanıt verirsiniz?...

 Aslında ne yazacağımı, ne söyleyeceğimi biliyorum bu 27 Mart’ta. Gün be gün soluk almak zorlaşıyor olsa da, merak etmeyin demeli tiyatro bugün. Çünkü tiyatro cesarettir. Sahneye çıkabilme, söyleyebilme, sözlerinin arkasında durabilme cesareti. Biz tiyatrocular gücümüz yettiğince yazmaya, konuşmaya, oynamaya, söylemeye devam edeceğiz, cesaretle. Çünkü tiyatro yaşama dairdir, doğruya, iyiye, gerçeğe, güzele, geleceğe, umuda dair. Ve bu 27 Mart'ta böyle düşünerek buluşacağız sizlerle, cesurca. Ya siz ne yapacaksınız?

 Hepimizin 27 Mart Dünya Tiyatro Günü Kutlu Olsun.

                                                                                                               

Yaşam...Tiyatro

Tiyatronun konusu, en temelde yaşamdır. Yaşamayı, nasıl yaşandığını, yaşamanın ne olduğunu, daha iyi nasıl yaşanabileceğini, yaşananların nasıl düzeltilebileceğini ve yaşama dair daha pek çok şeyi anlatır, araştırır, üzerine düşündürür, güldürürken sağaltır. Yani tiyatro yaşama dair ve yaşamsal bir şeydir.

Şimdilerde ise ölüm var. Her yerde. Sokaklarda, evlerde, parklarda, şehirlerin göbeğinde, bodrum katlarında. Ve dahi okullarda, vakıflarda. Yaşama dair elimizde ne varsa teker teker alıyorlar bizden, umutlarımızı, sevdiklerimizi, vücut bütünlüğümüzü, güvende olma ihtiyacımızı.

Umut etmek isterdim ama bu kadar çok şey elimizden yitip giderken, elimiz yüzümüz bu kadar pisliğe, kalbimiz bu kadar kana bulanmışken, soruyorum kendime nerede hata yaptık diye. Tiyatroyla anlatamıyor muyuz daha güzel bir hayatı, yaşamın tazeliğini? Biz çok mu uzağız sesimizi duyurmak için yoksa kalpleri bu kadar kurumuş mu ki bu insanların yaşama dair her sözün yerine artık para, çıkar, ölüm kelimesini kullanıyorlar? Kimin çıkarına olduğunu artık kestiremediğim insanlar için, yaklaşımlar, sistemler için her gün ölüyoruz, öldürülüyoruz.

Artık yeter! İnsanın en temel hakkı yaşama hakkıdır! Bizler burada, sahnelerde, bin yıllardır bunu savunuyoruz. Savunmaya da devam edeceğiz. Hem de bir şeyci olmak zorunda kalmadan. Çünkü sanat, tiyatro, insanın yanındadır, yaşamın yanında.

İşte bu 27 Mart'ta, sizleri yaşamın yanında yer almaya çağırıyoruz. Her ne kadar bizden almaya çalışsalar da, insan olmanın, “biz” olmanın, yaşamın yanına. İnadına ve inatla.

27 Mart Dünya Tiyatrolar Günümüz kutlu olsun.

                                                                                                  

Bir Şeyci Olmak

Hiçbir şeyci olmadan, yalnız insan olarak yaşamanın bir çaresi yok mu? Söylediğin, düşündüğün her şey, bir şekilde, birilerinin görüşüyle örtüşüyor ya da çatışıyor. O zaman oncu ya da buncu oluyorsun. Halbuki savunduğun tek şey insan olmanın gereği. İnsan yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak isteyen bir canlı. Fiziki koşullarının buna el vermesini istiyor. Vücut bütünlüğünü sağlayabilmek -öldürülmeden ya da tecavüze uğramadan yaşayabilmek gibi-, güvende olmak -öldürülmeden ya da tecavüze uğramadan yaşayabilmek gibi- temel amacı. Bunun yanında sevmek istiyor, sevilmek, umut etmek, güvenebilmek. Üretmek istiyor bilerek ya da bilmeyerek, bazen bir düşünce bazen de bir çocuk. 

İşte tüm bunların yanında olmak, birilerinin karşısında olmak anlamına gelebiliyor bazen. Nasıl oluyor bilmiyorum ama bir sabah uyandığında kendini bir şeyci olarak bulabiliyorsun. Oysa tek savunduğun insanın insanca yaşama hakkı. 

Ben taraflıyım. Ben bir şeyciyim, evet. İnsancıyım ben, insanın tarafındayım. Tecavüzün karşısında olmak ille bir şeyci olmak demekse, evet ben insanın yanındayım. İnsanlar ölmesin artık demek birinin yanında olmak demekse, evet ben onun yanındayım, insan olmanın. Ve siz sesini çıkarmayan herkes, bir şeyci olacaksanız illa, insanın yanında olun, insanlığın, insan olmanın. Bırakın her şeyi bir kenara. Başkalarının size ne dediğini bir seferlik olsun duymayın. Sadece vicdanınızı dinleyin, içinizde konuşan bir ses var, onu. Çok zor, biliyorum. Bir seferlik olsun öğrendiğiniz şeyleri, size söylenen şeyleri bir kenara bırakın ve karşınızdakinin yerine koyun kendinizi. Hiçbir şeyci olmanıza gerek yok. Öyleymiş gibi kalıplasalar da sizi inanmayın. Siz yalnızca insanın yanında olun. İnsan olmanın, insancıl olmanın, yaşamanın. İnsan olmak bir görüş değildir, insan olmak yaşamaktır. Yaşamın yanında olun, ölmenin ya da öldürmenin değil.

Hiçbir şeyci olmadan, yalnız insan olarak yaşamanın bir çaresi yok mu? Belki de birlik olursak vardır.

Öldürmeyin Artık "Biz"i

 Yazmamak, bir şey dememek için tutuyorum kendimi kaç zamandır. İnternet kahramanlığına gerek yok çünkü. Basit bir kendini sağaltım, sen ben bizim oğlanın beğenmeleri, paylaşmaları ve ben üzüntümü dile getirdim çabası gibi geliyor bana. Ama tutamıyorum kendimi. Sormadan duramıyorum. Ağıdın dili var da acının dili, dini var mı? Binbir zahmetle büyüttüğün evladın bir yerde, bir şekilde, doğal olmayan yollarla ölüyor. Geriye elinde bir taziye, bir kınama ve sayıya dönüşmüş gencecik bir beden kalıyor. Şanslıysan bir beden tabii. Belki de o bile geçmiyor eline.

İnsan, ne zaman insan olacak? Her sokaktan bir cenaze kaldırmadan bitmeyecek mi bu zorbalık? Gün yeniden doğabilecek mi o anaya? Hayalleri ne oldu o insanın? Ne zaman öğreneceğiz “biz”i? Her “can”, bizim bir hücremiz. Hücrelerimiz ölüyor her gün. Sırf birileri kendilerini “diğerleri”nden daha üstün, farklı, değerli görüyor diye. Öteki diye bir şey yok. Diğerleri diye bir şey yok. Sadece “biz” varız. Ama evladını kaybetmiş o ana, anlayabilir mi artık “biz”i.

İnsan olmaktan başka çözüm yok. Sevmekten başka çözüm yok. “Ben”i değil, “biz”i sevmek. Bizi birbirimize bağlayan her şeyi. Aradığımız Tanrı da zaten onun kendisi. Bunu reddettikçe, “biz”le aramıza diller, dinler, ırklar, kelimeler girmeye devam edecek. Ve umarsızca “benim” olan Tanrıyı aramaya devam edeceğiz. “Bizim Tanrımız” dediğimiz ise bir ırkın, bir yaklaşımın Tanrısı olmaktan öteye geçemeyecek.

“Biz” biriz! “Biz” biriz! Ağıdın dili ayrı ama acının dili bir! “Biz” biriz! “Biz” biriz! Öldürmeyin artık “biz”i! 

                                                                                                       

                                                                                                                    

BOKA BASMAK

Ben şimdiye kadar hiç bir kadının boka bastığını görmedim. Gerçek anlamda boktan bahsediyorum. Hani şu sokakta sokak köpeklerinin ya da sahipli ama bok konusunda sahipsiz köpeklerin bıraktığından. Bir gün, sokakta yürüyen bir kadının elinde sigara gördüğüm gün, hafif bir garipsemenin ardından garipsemem tuhaf gelmeye başladı. Neden? Bir kadın hem yürüyüp hem de sigara içemez mi? İşte o an kavradım birden neden sokaktaki boklara basmadığımı. Ya da hep geçtiğim yollarda hangi taşların sallandığını, yamuk olduğunu, hangi kaldırımın renkli hangi kaldırımın düz renk olduğunu bilmemin nedenini. 

Başını yerden kaldırmadan yürüyen kadınların ülkesinde kadınlar boka basmazlar. Çünkü bilirler ki başları dik yürüseler birileriyle göz göze gelip laf yiyebilirler. Sadece göz göze geldikleri için, üzerlerinde hangi kıyafetin olduğunun bir önemi yok. Bizim ülkemizde erkekler göz göze gelmekten dahi tahrik olabilirler, bunu bir davet, çağrı olarak algılayabilirler. (Tevekkeli ondan, tiyatro öğrencilerimin yaşları kaç olursa olsun karşı cinsle göz göze gelmekten kaçınmaları, bunu istediğimde zorlanmaları.) Bu bir sobaya değme meselesi gibi. Elini sobaya bir kere değdirdin mi bir daha değdirmezsin. Biri sana bir yerlerini değdirmesin diye de başın önde yürüyüp gidersin. 

Bazen, kendimi cesur hissettiğim günlerde, başım dik yürümeye çalışırım sokakta. -Karşıya bakarak yürümekte hep zorlanmışımdır oysa.- İşte o zaman, dünyanın ne kadar büyük, derin, geçtiğim sokaklardaki ağaçların ne kadar yüksek ve yeşil, ileri bakmanın aslında ne kadar da güven verici hissettirdiğini görüp şaşırırım. Tabii ki karşımdan birileri gelene kadar. Birileri benim bu güvenli halimi görüp yüzüne çirkin bir sırıtış oturtabilir, yanlışlıkla göz göze gelebilirim ve laf yiyebilirim ya da taciz edilebilirim. Boynunu kır ve öyle yürü!...Çok insan söylemiştir bana, beni görmeden yanımdan geçip gittin diye, kadın erkek fark etmez. Sokakta yürürken sadece araçlara -ama kesinlikle içindekilere değil- dikkat ederek yürümek zorunda olunan bir ülkede yaşıyorum ben. Kibarlık yapıp bana yol veren araçlardaki insanlara buradan toplu bir teşekkür göndersem hepsine iletilir mi ki bu? Zira o an teşekkür etmek için bile göz göze gelmek tehlike oluşturabiliyor bazen de...

Ben yürürken hiç boka basmadım. Yürürken boka basan bir kadın da görmedim. Eğer siz hayatınızda bir kez bile olsa boka basmış bir kadınsanız, bunun kıymetini bilin. Siz her türlü tacize rağmen başı hala dik yürümeyi becerebilen ender ve değerli bir kadınsınız.

Ateş Böcekleri...

Uzaktan baksan ateş böcekleri gibi. Gecenin karanlığında hareket ediyorlar. Gittikçe yaklaşıyorsun karanlığın daha da içine, meğer baretlerinde fenerlerle karanlığın dibine inen madencilermiş. Daha da yaklaşıyorsun, hani birinin gözlerini görebileyim diye, göremiyorsun, öylesine kararmış, kendi ten renkleri bile kalmamış. Kendi renklerinin tamamını kaplamış olan siyah sadece görünürde değil, ciğerlerinde de. Siyah soluyor madenciler, siyaha boyanıyor yaşı kaç olursa olsun. Sadece onlar değil, anaları babaları, çocukları, eşleri hepsi kapkara. Onlarınki görünür değil. Her gün, her vardiyada ya da, bir daha görüp göremeyeceklerini bilmedikleri birini, sevdiğini, hayatını uğurluyorlar mezardan derin, mezardan kara o çukura. İçleri kara, umutları kara, yarınları kara. Başkalarına ateş, aydınlık, sıcaklık verecek bir şey için boyamak değil mi bu kendini karanlığa! Kendileri kullanmak için kazmıyorlar, kendileri satmıyor, kendileri para kazanmıyorlar. Birilerine bedavaya verilebilsin diye giyiniyorlar bu tek renkli üniformayı hayatlarına! Evet, onlar ateş böcekleri, birileri kazansın diye, başkalarının ocaklarında ateş yanabilsin diye hiçe sayılıp ezilebilecekleri düşünülen böcekler! Onlar istatistik, onlar sayı...Hayır işte, değiller! İnsan onlar! Bir olduğumuz insanlar, hepimizin hücrelerinin bir parçası! Ne zaman anlayacağız, ne zaman fark edebileceğiz herkes gibi çıplak ve aslında eşit doğduğumuzu ve eşit öleceğimizi. Bunun gayrısı yalan, hikaye, olduğunu sandığımız kurmaca! Yaşamdan daha değerli ne var ki başka?

Yüzlerce ateş böceği öldü bugün. Bir insanın canı yandığında hepimizin canı yanıyor aslında çünkü bağlıyız birbirimize, hem de çok derin bağlarla. Eğer bir insan böylesi bir cinayetten etkilenmiyor, ekonomik altyapısını fark edip de “kader” deyip geçebiliyorsa, işte o insan mutasyona uğramıştır çoktan, hayatla bağı kopmuştur, vücudu insanlarla aynı hücrelerden oluşmuş değildir, değişmiştir işte.

Yüzlerce ateş böceği öldü bugün. Aslında hep yaptıkları gibi. Artık evlerinde, çıkardıkları kömürden daha beter, daha harlı, daha acımasız bir ateş yanıyor şimdi. Ve hepimiz sorumluyuz bundan, dünyanın herhangi bir yerinde ezen-ezilen ilişkisi yüzünden gerçekleşmiş herhangi bir olaydan ne kadar sorumluysak öyle sorumluyuz. Hiç boşuna suçlu yaratıp, işaret parmaklarımızı “suçlu”lara doğrultup temize çıkarmaya çalışmayalım kendimizi. Haksızlıklara susuyoruz, görmezden geliyoruz, hatta kendi çıkarımız için insanlığımızı satıyoruz. Yaşanan tüm güzelliklerin de felaketlerin de nedeni biziz! Eşit ve adil bir hayatın mümkün olduğu genetik kayıtlarımızda yüklü bile olsa, yaşadığımız kısacık şu zamanda, evrenin içinde kum tanesi bile olamayacak kadar küçücük bir dünyayı paylaşamıyoruz ya, yuh olsun bize!

Yüzlerce ateş böceği öldü bugün. Bugün, kim bilir kaç madende kim bilir kaç madenci siyaha büründü yine, tüm bunları bile bile. Durduralım artık insanın insana yaptığı zulümü! Adil, eşit ve özgür bir dünya mümkün!

SEYİRCİ KALMAK YA DA KALMAMAK İŞTE BÜTÜN MESELE BU!

Türkiye, sanat adına çok zor zamanlardan geçiyor. Yalnızca tiyatro değil, opera, bale, müzik,

sinema, heykel, resim, bütün sanat dalları önce bağımsızlıklarını yitirme, sonra da mevcudiyetlerini

kaybetme riskiyle karşı karşıya. Devlete bağlı ya da özel pek çok kuruma yapılan gibi sanatın da tek elden idare edilmesi, tek ve aynı cümleyi tekrar edip durması isteniyor. Sözünü direkt olarak, insanla ve insanın yüzüne yüzüne söyleyen tiyatro, bu yüzden hedef tahtasının ortalarında alıyor yerini. 

Çıkacak tek bir çatlak ses muhteşem (!) giden bu yapıya dinamit koymak demek. Elbette buna izin verilemez! Çünkü tiyatro eleştirir. Daha iyinin, daha eşit ve adil olan bir dünyanın mümkün olabileceğini haykırır. Bunun olabilmesi demek, içinde yaşadığımız ve gerçeklik olarak sunulan şeyin, aslında insan için ne kadar da yanlış bir dünya olduğunun fark edilmesi, anlaşılması demek! İşte o zaman da soru sormaya başlar insan mazallah: Nasıl yani? Ayakkabı kutularından milyon dolarların çıkmadığı, iletişim kurma özgürlüğünün baltalanmadığı, adaletin hiçbir baskı altında kalmadan, gerçekten adilce karar verebildiği bir hayat mümkün mü? Herkesin sağlıklı bir şekilde ekmek almaya gidip gelebildiği, insanın ifade özgürlüğünü kullandığı için saldırıya uğramadığı, paranın her şeyi satın alamadığı bir yaşam var mı gerçekten? Rant için nefes almanın, çıkar için onurun, cesaretin, dürüstlüğün satılmadığı bir hayat olabilir mi? 

Olabilir. Tiyatroyla, sanatla olabilir. Çünkü tiyatro yanlışlıkları insanların yüzüne çarpar, üstü örtülmek istenen şeyleri gün yüzüne çıkarır, zalimi gülünç hale düşürüp kendini görebilmesi için uğraşır. Ölçüyü aşanları trajik durumlara düşürür, "paranın yenmeyecek bir şey olduğunu" ya da kefenin cebinin olmadığını hatırlatırcasına. Coşkulandırır, soru sordurur, empati kurdurur. İşte bu yüzden, daha insanca bir yaşamın, birileri para kazansın diye savaşların çıkarılmadığı bir dünyanın gelebileceğine dair umutları yeşertir sanat, tiyatro. Bugünü kurtarmanın peşinde değildir, sonsuzluğu hedefler. O nedenle tiyatrolar binlerce yıl önce yazılmış metinleri hâlâ oynayabilir. Hep geleceğe dönüktür tiyatro. Gelecek nesiller, betonlarla değil ağaçlarla nefes alabileceğini bilsin, hayatın çoktan seçmeli seçeneklerle değil hayal gücüyle var olabileceğini fark etsin, yaşantısının temeline sevgiyi, insan olmayı, bir bütün olmanın mutluluğunu koyabilsin diye uğraşır, didinir. 

İşte tam da bu yüzden mümkünse susturulması, 'henüz' mümkün değilse baskı altına alınması gerekmektedir. Ancak o kadar eğlenceli ve dikkat çekicidir ki, bu onu güçlü kılar ve bastırılmasını zorlaştırır. Madem öyle, neden mevcut yaşamın en iyisi olduğunu söyleyerek insanları ikna etmek için kullanılmaya çalışılmasın tiyatro? Bari bir işe yarasın! 

Böyle düşünenler için üzücü haber şudur ki, tiyatro, sanat muhaliftir. Zaten aksinin yapılması sanatı sanat olmaktan çıkarır. Ama siz yine de baskıyla istediklerinizi söyletmeye çalışırsanız sanata, sizin istediğiniz cümleyi söylüyormuş gibi yaparken aslında tersini söylüyor olduğunu hissettiriverir. Tek tipleştirmeye çalıştığınız insanları sahnede bir arada gösterdiği an, bunun nasıl insanlık dışı bir şey olduğunu fark ettiriverir. Mizah da muhalif olduğuna göre insanları yalnızca acı, keder, gözyaşı, ciddiyet içinde tutmaya çalışır ama insan tek bir duygu durumuyla sürdüremez ömrünü. Sanatı kendine yontmaya çalışanlar eninde sonunda yenilir, yenilecektir. Çünkü insan güçlüdür, çünkü insan doğayla vardır, çünkü insan adaletsizliği, ahlaksızlığı, yanlışlığı, cahil bırakıldığı için görmese de hisseder. Bu hissettiği şeyi kabul ettiği an da bu haksızlığın bir parçası olmayı, buna göz yummayı kendine yediremez. Bu doğanın, insanın öz yasası. Elde edilen çoğunluk sayesinde işe geldiği gibi çıkartılan yasalara benzemez bu yasa... 

Velhasılıkelam, bu iş zor! Bir yerden kıstırırsın sanatı, o sözünü söyleyecek başka bir delik bulur. Sahnesini kapatırsın, ekonomik krize sokmaya çalışırsın, ağaçlarını kesip sanayi sitesi yapmaya kalkarsın, o sokağa çıkar, bir şekilde insanlara ulaşır. Yalnızca konuşmaz da, gösterir, dahil eder, öyle ya da böyle bir şekilde sözünü söyler. 

Bugün, 27 Mart'ta tiyatro salonlarını dolduran bütün seyirciler bilmelidir ki daha adil, daha eşit, daha insanca bir hayat herkes için mümkündür. Ve sizler, tiyatro, opera, bale, senfoni, sinema salonlarını doldurdukça, sokakta rast geldiğiniz bir oyunu izledikçe, tahrip edilen bir heykele ya da resime sahip çıktıkça sanat varlığını sürdürmeye devam edecek. Hayata seyirci kalmadığımız, 'sanatın' izleyicisi olduğumuz nice 27 Mart'larda görüşmek ümidiyle... 

27 Mart Dünya Tiyatrolar Günümüz Kutlu Olsun...

Hayat...

İçimde bir gözyaşı birikiyor, yalnızca bir damla ve kendini yalnızca o damlada biriktiriyor. Ne zaman ağlayamasam kendimi gözyaşlarımı yutmaya çalışırken buluyorum ama boğazımda da düğümleniyorlar, yutsam bile yüz çizgilerimden fışkırıyormuş gibi geliyorlar bana.

Hayat...Ölüm karşısında ne kadar da değersiziz. Nasıl da unutuveriyoruz yaşarken ölümlü olduğumuzu bu kadar. Değmiyor hiçbir şeye oysa. Elinde bir avuç toprak kalıyor, başka bir şey değil. Bütün “ben” dediklerinin toplamı çürüyerek yok oluyor. Zihinlerde kalan bir anıdan başka bir şey olmuyorsun sonra. Bitmek, yok olmak, tamamen gitmek olmuyor bu elbette. Sen başkalarında yaşamayı sürdürüyorsun. Fiziki ve herkesçe bilinen varlığın yok olması ölüm. Ama insana öylesine bir çaresizlik hissi bırakıyor ki geride. Eğer bu hisle yaşamını sürdürmeyi denesen..sürdüremezsin ki. Sonunu bildiğin bir maceraya atılmadan önce binlerce kez düşünen sen! Sana söylüyorum! Neden yaşıyorsun o zaman? Bu maceranın sonunu da bilmiyor musun yoksa?

Denemekten Zarar Gelmez

Yanlış giden bir şey var. Aynı kelimeleri kullansak da, kelimelerimiz aynı kavramları anlatmıyor. Ortak cümlelerde anlaşmaya çalışmak yerine, kendi söylediğimiz cümlelerin geçerliliğini kanıtlamak için uğraşıyor, kabul edilmedi mi de küfür etmeye başlıyoruz. Bu direnişin amacı bu mu peki? Hepimizin “bir” olması, adil, eşit ve özgür bir yaşam için çabalamak mı yoksa inandığımız doğruların çoğunluk haline gelmesi için uğraşmak mı? Yani sözü doğru olan bir “ben” için mi bu çaba, yoksa yalnızca herkesin eşit olduğu bir “biz” için mi? Önce hangisi için meydanlara çıktığımıza  karar vermeliyiz kendi içimizde. Direnişten ne bekliyoruz ki onca biber gazı, cop, tazyikli suyun karşısında dimdik durabiliyoruz? Hiçbir din, dil, ırk, renk, inanış, parti, düşünce bu direnişte suçlanmamalı, hor görülmemeli ya da tek doğru olarak kutsanmamalıdır. Birbirimizin görüşlerine saygı duymayı öğrenemedikçe birlik olamayız. Konuşmadan önce, yazmadan, paylaşmadan önce bir kez daha düşünmemiz gerekiyor sahip olduğumuz her düşünceyi: “Belki yanlışım, belki yeterince bilgi sahibi değilim ya da yanlış anladım veya yeterince dinlemedim. Eleştiri kişiliğime yönelik de olmuş olabilir ama ya değilse, ya amaç yalnızca savunduğum düşüncenin eleştirilmesiyse? Yoksa düşüncemle kişiliğimi birbirine mi karıştırıyorum? Karşımdaki benim düşündüğümden farklı bir şeyi savunuyor ama neden?” 

Yeni şeyler öğrenmeye hazır değilsek, hangi direniş bizi değiştirebilir ki? İnandığımız, bildiğimizi düşündüğümüz şeyleri sorgulamaya hazır olmalıyız artık. Özgür bir hayata ulaşabilmenin tek yolu, başkalarının da özgürlüğünü desteklemekten geçer. Direniş, herkese yalnızca insan olduğu için sarılabilmek demek, “farklılıkta birlik” demek. Daha çok dinlemeyi, anlayıp empati kurmaya çalışmayı, farklılıklarla çoğalmayı deneyelim. Denemekten bir zarar gelmez.

Tiyatro Aşktır

         Bir başka 27 Mart daha geldi çattı. Her sene daha da çok şey söylenmesi gerekiyor sanki, daha çok ses çıkarmak, daha kararlı olmak, daha fazla dile getirmek yanlışları. Bunlara kapılıp giderken de unutuveriyoruz aşkı. Tiyatronun nasıl bir tutku olduğunu, hayatlarda nasıl da güzel ve yepyeni, aydınlık pencereler açtığını. Sahnedeyken sen, yalnızca sen olmaktan çıkmıyorsun, o “öteki sen”in ölmemesi için, ekipçe, var gücünüzle yaşar kılmaya çalışıyorsunuz senden çıkan bir başkasını. Tıpkı yaşamda olduğu gibi, varlığının başkalarının varlığına bağlı olduğunu biliyorsun böylece, ışığa, kostüme, makyaja, dekora, müziğe. Tüm bunları yaparken de başka bir insanı yaşatmak olmuyor bu, o olmak ve her gün kendini onda yeniden bulup tazelenmek anlamına geliyor. İşte bu deliliği gerçekleştirebilmenin tek yolu da aşk, tutku. Yoksa onca kişinin karşısına çıkıp, olmadığını sandığın biri gibi davranmak, onun nefes almasına uğraşmak, ölesiye bir korkuyla tüm zaman anlayışlarından kopmak bu kadar zevkli olabilir miydi? Her anını tiyatroya dair bir bilinçle yaşamanın getirdiği yükü kaldıramazsın ki, içinde böylesi bir tutkuyu barındırmıyorsan. O yüzden tiyatro bir yaşam biçimi değildir, yaşamın ta kendisi, yaşama duyulan bağlılıktır.

         Ama ne çare ki yine bir 27 Mart'ta tüm bunlardan bahsedemiyoruz. Tiyatronun nasıl bir aşk olduğundan daha ciddi sorunlarımız var yine. Tiyatronun nasıl ayakta durabileceğinden konuşuluyor, ardı ardına kapanan sahnelerden, baskılardan, tiyatronun muhalif niteliğini kaybetmesi için gün geçtikçe içinin boşaltılmaya çalışılmasından, aleni ya da gizli yasaklamalardan vs. vs. Bunlar konuşulurken şunu atlıyoruz nedense. Tiyatro, tarihin çok az bir döneminde baskıdan uzak kalmıştır da, bir oh deyip keyifle buluşabilmiştir izleyicisiyle. Doğaldır çünkü başka hangi sanat dalı söylemek istediğini açık açık söylerken aynı anda da dokunabilir insanlara, bakar gözlerinin taa içine? Sahnedeyken sanatçının kalbiyle seyircinin kalbi aynı ritimde atar, aynı anda tutulur nefesler. Sahnede bir kişi atıyorsa da çığlığı, aslında yüzlerce kişidir aynı haykırışla bağıran. Bu yüzden de korkulur tiyatrodan. Sadece düşünce sunmakla kalmaz, heyecan, inanç, umut sunar insana ve bunu öyle bir yapar ki, belleklerde kalır bıraktığı o his. Seyirci o tadı aldı mı, o özgürlüğü, hayalleri yaşadı mı da dinlemez olur onu uyutanları, cahil bırakmak için uğraşanları. Böylesi bir güç, düşünmeyi, özgürlüğü, kahkahayı, kadını ve erkeği yani aslında insanı susturmak isteyenleri elbette korkutacaktır.

Onların anlayamayacakları bir şey var: Tiyatro aşktır. Ne kadar denerlerse denesinler alamazlar insanların elinden oynamayı, çocuk kalmayı, kendini başkalarına göre tanımlarken başkalarında kendini bulmayı. Çünkü bunlar var oluşumuzun kendisidir. Ve bu yüzden, tiyatro var oluşumuzu kutladığı, bunu değerli kıldığı, “ben”i “biz” yaptığı için sürdürecektir yaşamını. İnsanın kendisidir tiyatro ve insan aşka borçludur varlığını. Bu yüzden de istedikleri kadar denesinler sınırlandırmayı, engellemeyi, yok etmeyi. Başaramazlar. Çünkü tiyatroyu yasaklamaya çalışmak, yaşamayı yasaklamaya çalışmaktır. İşte yine bir 27 Mart'ta, tiyatro sahnelerine çıkan, onları izleyen, kalbinden tiyatro aşkını geçiren herkes, bu yaşama hakkına sahip çıkanlardır. Dünya tarihi kurulan düzenlerin yıkılışına, bitmez sanılan baskı dönemlerinin, karanlıkların bitişine şahitlik etmiştir. Ama tiyatro binyıllardır aynı güçle, insanın yaşamı sevme gücüyle, aşkla ayakta kalmıştır. Ve aynı güç onu sonsuza dek var kılacaktır.

         Hepimizin 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü Kutlu Olsun.

    

Yaşlı Adam, Köpek ve Kedi

    Her gün siyah çerçeveli gözlükleri olan, 75-80 yaşlarında bir amcayla rastlaşıyorum işime gelirken. Yanında bir sırdaşı yürüyor onunla, kırmızı yünden kıyafet giydirilmiş, bej renkli köpeği. Bazen bakkala giderken, bazen de bakkaldan elinde ekmekle dönerken görüyorum onu. Yareni köpeğiyle yavaş yavaş yürüyor sokakta. Köpeği nasıl onun dostuysa, köpeğin de bir dostu oluyor hep yanında, onlarla beraber yürüyen sarı-beyaz bir kedi. Köpeğin ayaklarına dolanıyor, aynı adımları atmaya çalışıyor, oynamak istiyor onunla. Ama köpek pek pas vermiyor, yaşlı sahibine yardım etmek kediyle oynamaktan daha değerli onun için. Hem çok hareketli olursa yorup zarar verebilir sahibine. Bazen kediye bakıyor, onun sevgisini görüyor, başıyla onu sevdiğini belli eden bir hamle yapıyor. Kedinin sevinçten daha da dikeliyor kuyruğu o zamanlar. Ama mesafesini de korumalı köpek. Bu sevgi hareketinden yararlanıp daha da sırnaşırsa, bir başka kafa hamlesiyle yaşlı adamın yolu üzerinden hafifçe ittiriyor kediyi. Kedi de hemen kenara çekiliyor yaşlı adam geçsin diye. Onu hiç yormuyorlar. Tek yaptıkları yan yana, birbirlerinin sevgisini bilip hissederek ve eğlenerek yürümek. Yürüdükleri sokak hepi topu 150-200 metre kadar ama her sabah onları göreceğim diye sevinçle giriyorum o sokağa. Ve korkuyorum da bazen, ya bir gün onları göremezsem diye. Ya köpeğin arkadaşı olmazsa yanında, ya başıboş bir şekilde koşarken görürsem köpeği, ya yaşlı adamı kediye sarılmış bulursam?

    Bildiğimi, gördüğümü, tanıdığımı sandığım pek çok şeyden daha fazla tanıyor ve seviyorum onları. Çünkü gördüğümüz yalnızca kendimiziz. Aynaya değil hayata bakmamız yeterli aslında. Böylece fark etmek sonsuzluğun, sonsuzluğumuzun kendisi olur. Fark etmek var etmektir çünkü. Hem kendini, hem benzerini, hem bizi. Demek ki içimdeki de yalnızca özlemimi, bendekini yitirme korkusu...

Uğur Mumcu İçin...

20 koca yıl geçmiş, Ankara'nın güzel karlı sabahına acı verici bir kan kırmızısı bulaşmasının üzerinden. 20 KOCA YIL! Araştırdığını, bulduğunu söylediği için bembeyaz karlarla buluştu gözlüğü ve kalemi. Adalet dediği için, eşitlik dediği için, nereye gidiyor olduğumuzu gördüğü için bin parçaya bölmek istediler onu. “Bir Uğur Mumcu ölür, binlerce Uğur Mumcu doğar” dedik, olmadı. Israrla seslendi, “dövüldük, vurulduk, asıldık, öldürüldük, hücrelere atıldık, unutma bizi” dedi, unuttuk. Davasının zaman aşımına uğramak üzere olduğunu öğrendik ama sustuk!

Unutma halkım, o senin daha aydınlık bir geleceğe kavuşabilmen için öldürüldü,
Diğerleri gibi.
Unutma ki, daha adil, daha eşit bir hayatın olabileceğini bil,
Ve taşın altına sen de koy elini, bin parçaya bölünebilecek olsa da elin.
Unutma halkım, bu çarkın içinde ezilmek zorunda değilsin,
Yeter ki korkma.
Bırak artık günü kurtarmaya çalışmayı,
İzin verme içini karanlıklara boyamaya çalışanlara.
Unutma halkım,
Onların mezarlarında açan al karanfillerden bile korkar bazıları.
Bunun için unutmanı isterler durmadan.
Hatırlamaksa, kanıksamayı reddetmekse, direnmekse elinden gelen,
Hatırla, reddet bu olan biteni ve diren.

20. ölüm yıldönümünde Uğur Mumcu'yu, inadına unutmuyor, söylediği gerçeklere sahip çıkarak huzurunda saygıyla eğiliyorum.

Kestane Kokusu

         Kışın gelişini sokakları kaplayan kestane kokusundan anlarım. Seyyar satıcının tekerlekli arabasının üzerinden kahverengi tüten buharlar gördüm mü, içimi uzun kış gecelerinin battaniye altı sıcaklığı kaplar. Huzurun kokusu gibidir kestane kokusu.

         Çocukken Ankara'nın kışın daha da gri olan akşamlarında babam pazardan elinde kocaman kestanelerle gelirdi. Yemekten önce onları tek tek kesip suyun içine atışını izlerdim. Bir yandan bıçağın nasıl doğru tutulması gerektiğini, kestanelerin büyük ve pahalı olanlarının daha güzel olduğunu anlatır, diğer yandan kestiği kestanelerden bazılarını bana verir, suya atmamı isterdi. Uçlarından hafifçe çıkmış saçaklarıyla kestaneler suyun içinde daha da bir büyük görünürlerdi bana. Heyecanla onların pişecekleri anı beklerdim.

        Yemekten sonra mutfaktan cazır cazır sesileri gelmeye başlardı. Ama ilk önce kokusu. Kokuyu duyar duymaz ayaklarım beni mutfağa götürürdü. Kestanelerin pişmesini izlerdim kokusunu içime çeke çeke. Mutfağı ince bir duman kaplardı. Babam elinde maşayla bir kestane profesörü kesilirdi ocağın başında. Piştiğine karar verince içlerinden bir tanesini alır, parmaklarını yaka yaka açar, kestanenin çizilen kısmı hafif yanmış beyaz etini bana uzatırdı üfleyerek. “Bak bakalım olmuş mu?” Çoğunlukla ilk seferde anlayamazdım pişip pişmediğini nedense. Güler, kestaneden bir parça daha verirdi. “Olmuş” derdim neşeyle. Bunun üzerine babam teker teker tabaklara koyardı kestaneleri, herkese eşit sayıda. Sonra tabakları oturma odasına benim taşımama izin verirdi. Ardından “çok sıcak, çok sıcak!” oyunumuz başlardı. Annem babam bir yandan çok sıcak deyip parmaklarımızı yakmamıza engel olmaya çalışırlardı, bir yandan ağabeyim iki avucu içinde kestaneyi döndürüp dururdu. Çoğunlukla kestaneleri açmayı beceremezdim ya da kabukları üzerinde kalırdı da ayıklayamazdım. Tabağı götürüp anneme verirdim, o ayıklardı benim için. Bazıları bozuk çıkardı. O zaman içimi hayret verici bir ağlama isteği kaplardı. Neyse ki babam yetişirdi imdadıma. Kendi kestanelerinden birini verirdi. Kestanelerin tadının bir önemi yoktu, sadece varlığı, evi kaplayan kokusu bile kış gecelerinin huzurlu olmasına yeterdi. Parmaklarımda yangın, avuç içlerimde sıcaklığı, burnumda kokusu. Soğuyana kadar geçen kısacık zaman içinde öğrendim huzurun anlarda olduğunu...

         Çok uzun zaman geçti üzerinden şimdi kestane kokulu kışların, çocukluğumun. Artık evimde kestane pişmiyor çünkü bilmiyorum nasıl kestane seçildiğini, nasıl pişirildiğini, nasıl öyle güzel ayıklanabildiğini. Artık kestane pişmiyor çünkü babam pişirmiyor. Uzun kış gecelerinin kestane kokulu huzuru varlığını ancak hüzünlü ama keyifli anılarda sürdürebiliyor.

İstediğimiz Yerde Güzel Bir Başlangıç

“İstediğimiz yerde güzel bir başlangıç yaparız ve aynen devam” dedi, ben sürüklendim de sürüklendim. Ne cümle ama!  “İstediğimiz yerde güzel bir başlangıç”

            Böyle cümleleri seviyorum. Binlerce anlam içeren ve senin pek çok anında kendini onu tekrar ederken bulduğun cümleleri. Aslında kuruluş zamanı itibariyle anlamı oldukça basit: İstediğimiz sahnede, kira derdini düşünmeden çalışmalara başlarız, ekip bir araya gelir ve öyle de devam ederiz diyor. Oysa ben, cümlenin ötesine bakmaktan kendimi alamıyorum.

            İstediğimiz bir yerde bir başlangıç yapabilmek hayatta pek çok defalar umduğumuz şey değil midir? Şartlar olgunlaşmadan başlangıç yapmanın mümkünatı yoktur. Başlangıç yapabilmek için çırpındığımızda, kendimize bunu hedef olarak belirlediğimizde bir çamur yığınının içinde debelenirken buluruz kendimizi. Bir şeyler isteriz ama istediklerimize dikkat de etmeliyiz aynı zamanda. “Puzzle”ın tamamını görmüş olsaydık, acaba ille o parçayı istiyorum diye tutturur muyduk? Yoksa akışına mı bırakırdık her şeyi? Ve nihayet bir şey isteyebilirken, onu istediğimiz yerde, zamanda ve bir başlangıcımız olarak yapmayı başarabilir miydik gerçekten? Tüm bunların üzerine “devam etme”yi de koyduk mu, cümle birden bire koskocaman bir hayata, bir umuda dönüşüyor. Ve bu cümlenin duyulduğu an, söyleyenle aynı şeyi hissediyorsunuz: Artık zamanı geldi.

            Şu sıralar sık sık kendimi şunu söylerken buluyorum: “Ya bir şeyler oluyor.” Evet, bir şeyler oluyor. Hem de güzel şeyler. Çünkü artık durmanın zamanıdır. Yürüyor olduğunu durmadan fark edemezsin. Nefes almanın, bakmanın zamanıdır bu gelen. Susmanın zamanıdır çünkü yazılacak çok şey var biriken. Ve ne kadar şanslıyım ki iyi günlerimde benimle havalara zıplayan, kötü günlerimde beni gözyaşlarımda boğulmaktan kurtaran insanlar var çevremde. Başlangıcımın onların benimle olması mı yoksa benim başlangıçlarımın mı onlarla doğru an ve zamanda buluşmamızı sağladığını hiç bilemeyeceğim.

            Hayat bize “istediğimiz yerde güzel başlangıçlar” yapma fırsatı versin ve o yolda yepyeni başlangıçlarla yürüme cesaretimiz hiç eksik olmasın.

İz

Bu anlatılabilir bir şey değil, yalnızca yazılabilir bir şey…Geçmişe makas atarız. Çıkarırız hayatımızdan her şeyi. Acı tatlı dinlemeyiz bazen, acı kefesi ağır basar terazinin, sileriz. En azından deneriz yok etmeyi. Geçmişini taşıyan şimdisine ulaşamaz çünkü.

            Oysa bizler, bir bütünün birbiriyle durmaksızın etkileşen parçaları, bambaşka cümleler taşırız birbirimize ait. Ve hatta bazılarını kendimizin kelimeleri sanırız da cümle içinde kullanırken ortaya çıkar aslında onun bize ait olmadığı.

            Bir an gelir biri söyler: “Az önce gökyüzüne, Büyük Ayı’ya baktım.” Ve birden bütün ipleri çözülüverir geçmişin. O artık şu ana aittir ve bu cümleler gerçekten senindir. Daha doğrusu senin başkalarında bıraktığın izlerin su yüzüne çıkmasıdır. Hiç beklenmedik bir anda kendine söylediklerini birileri sana tekrar eder…Onlar geçmişin sesleridir, aslında kesiştiğiniz yolda onlarda senden kalan iz.

            Binlerce, on binlerce izle yaşarız hayatı. Bizi birbirimize bağlayan şeydir o iz. Anı ya da geçmiş dediğimiz yalnızca budur, birbirimizden edinip taşıdıklarımız. Sonra bir gün, bir yerde, her şey arka arkaya devrilirken, evine konuk olur ve yüzünde tatlı bir tebessümle karşına geçer. Anlarsın ki o Büyük Ayı, yalnızca senin değildir. O artık “biz” dediğin bütünün değişmez bir parçasıdır.

            Hepimiz bu kadar bağlıyken birbirimize, hepimiz aynı izleri taşırken, bu kadar yaralı kalmayı denemek neden?

Dizi Fantezileri

            “Türk aile yapısına aykırı ve gençlerin gelişimini olumsuz etkileyici” yazılar yazmaktan insanlar men edilmelidir. Bilinçaltlarında yatan –ki doğrusu bilinç dışıdır, bilincin altı üstü yoktur- sapkınlıklarını, düşlerini diğer insanlarla paylaşan bu zatlar, toplumumuzda asla (!) gerçekleşmeyen olayları varmış gibi göstererek insanları suça teşvik etmektedirler. Bu yapımlar yüzünden tertemiz olan zihinlerimiz yalnızca bir noktaya saplanıp kalmakta, bizi tahrik etmektedir. İnsanların var olan ahlaksızlıkları gösterme çabası içinde olan bu yazarlar derhal engellenmeli, acı dolu olaylar eskisi gibi bastırılmalı, yok sayılmalı ve sağlıksız, konuşamayan, acısını haykıramayan kuşaklar yetiştirilmesi suretiyle baskı ve korkunun egemenliği sürdürülmelidir…

            Varılacak başka sonuç yok. İnsanlar uyutulmaya çalışılıyor. Hamile hayvanların karnından yarı insan yarı hayvan bir yaratık çıktığında “Bak sen şu Allah’ın işine” diyoruz. Allah’ın işi mi yoksa insan işi mi sorgulamak ayıp, günah. Ensest ilişkiye zorlanan kızlar, oğlanlar. Saçı görünen kadından tahrik olan, dar pantolon giyen kadına baktı diye erekte olan erkekler. 14 yaşında kızla birlikte olabilmek için kızın annesini satın alan 70 yaşında adamlar. Sokak ortasında, tek suçu yürümek olan genç kızlara, kadınlara, annelere, eşlere laf atan müsveddeler. 2 aylık bebeğe bile tecavüz edebilen zavallılar. Bunlar bizim ülkemizde yok elbette. Olmayan şeyleri bir yerlerinden uydurup yazıyor insanlar. Böylece bizim el değmemiş zihinlerimizde bir parıltı oluşuyor acaba nasıl olur diye. Bizi suça teşvik ediyor bu yazarlar canım! Halbuki ortalık güllük gülistanlık. O yüzden daha ergen bile olamadan evlendiriliyor kızlar hâlâ. Aman Allah muhafaza, memeleri çıkınca ahlaksız kadın oluverir ya da erkekleri baştan çıkartır. Dişi köpek kuyruk sallamayınca erkek köpek peşinden niye gitsin?  

            Evet, dişi köpek kuyruk sallamayınca erkek köpek peşinden gitmez. Bu cümle olsa olsa erkeklerin çiftleşme fantezilerinin bir ürünüdür. Bu zihniyete sahip kişilerin yaptığı fiiller sevişme kategorisine bile giremez. Sevişme kelimesinin içinde sevme eylemi var bir kere. Onu bilmeyen adam iki kişi olarak sevebilmeyi nasıl anlasın? O sadece örtmeye çalışsın kafamızın içini. Onu örtemediğini görünce de “Bari dışını örteyim” diyerek kapatmaya çalışsın beynin ışıklarını. Ne keratinmiş bizdeki yahu dağ gibi adamları oldukları yerden sarsacak kadar. Cinsel ihtiyaçlarını giderebilmek için imam nikahı kıydırıp Allah’ı kandırmaya çalışanlar mı istersiniz, kızlık zarını diktirenleri mi? Hepsi o yazar bozuntuları yüzünden. Asla böyle şeyler olmaz benim memleketimde. Melatonin yani büyüme hormonu 23:00-05:00 saatleri arasında salgılanır. Aman biz çocuklarımızı 21:30'da yataklarına gönderelim ki daha çok uyusunlar, daha az düşünsünler. Erken uyumanın büyümek için gerekli olduğunu söyleyelim ama hormonun salgılanma saati 23:00 olsun. Ne de olsa bu onların iyilikleri için. 21:30'dan sonra da çocuklar asla görmesin annelerine tecavüz eden babalarını bu sayede. Uyusunlar yeter ki, büyüsünler böyle bir toplumun, böyle bir anlayışın içinde, susarak. Her erkeğin bilgisayarında, dolabında porno filmler olsun ve sevişmeyi gördüklerini zorla uygulama olarak anlasınlar. Nasıl olsa kadınlara orgazm yasak. Zevk almak yalnızca erkeklere özgü olmalı. Ama siz tecavüze uğrayan bir kadını yazarsanız haksızlık etmiş olursunuz çünkü zaten olması gereken bu. Gençleri aksinin olabileceğine dair uyandırırsanız, yatırmazsanız 21:30'da, neler neler gelir başımıza.

            Ben bu insan görünümüne bürünmüş, ezilmişliklerini başlarına taç yapmış zatlara akıl, fikir ve vicdan diliyorum.

Geçmişin Hayaletleri

Geçmişin hayaletleri. Gözlerinizin takılıp kaldığı bir noktadan çevrenizi sarıveriyor. Ya da en alakasız zamanda birden beliriveriyor başınızın üzerinde. Omzunuzun üzerinden kafasını uzatıyor ve kendisini hatırlatıyor, hep orada olduğunu. Beyninizin içinde bir fırtına kopmaya başlıyor o vakit. Elleriniz titremeye başlıyor. Anlık çakmalarla size yaşatıyor yeniden, yeniden, yeniden kendisini. Telaşla gözlerinizi kaçırıyorsunuz, baktığınız yere zıplayıvermiş. Susuyorsunuz. Daha doğrusu konuşmaya başlıyorsunuz onunla. Sizi rahat bırakmasını söylüyorsunuz, gitmesi için rica ediyorsunuz, yalancı kahkahalarla mutlu olduğunuzu gösterip temelli kaçırabileceğinizi sanıyorsunuz. Ama orada, hiçbir yere gitmiyor. Çaresiz, onunla baş etmeye çalışmak zorunda kalıyorsunuz, kalabalığın ortasında, kitap okurken, yemek yerken, uyur uykuda aniden uyandırılmışken…

Ve işte o takılıp gitme anı. Yüzleşmek için meydan okuyorsunuz, “Haydi gel, ne duruyorsun, gelsene! Bak buradayım işte! Burada duruyorum, tam karşında!” Oysa o çoktan içinizde oluyor, gövdesiz, başsız, hissiz, mantıksız. Sonrası bir hayaletler diyarında aşağı düşüş. Belki yukarı püskürtülme. Top gibi oradan oraya, bir hayaletin kucağından bir başkasının kucağına anlık sıçrayışlar. Geçmişin sokaklarında amansız bir kayboluş. Bir zinciri çekmeye başlamak gibi. Sesiyle, rüzgarıyla, soğuk metal hissiyle ve birbirine bağlanan halkalarıyla. Her çekişinizde onlarca insan, yüzlerce bakış, binlerce damla, milyonlarca cümle çekiyorsunuz kendinize bu hayalet denizinden. Hepsi yakanıza bir karanfil iliştiriyor, bir iğne batırıyor teninize, bir rüzgar, bir koku, bir his bırakıyor kendisinden. Hızla akıp giden görüntüleri izlerken zaman kavramınızı kaybediyorsunuz. Nerede olduğunuz meçhul, gittiğiniz yer karanlık. Tek görebildiğiniz onlar. Tek istediğiniz bir an evvel bitmesi ve dönebilmek şu ana…

Birden renkler yerlerine geri geliyor. Soru dolu bakışlar sizin nerede olduğunuzu öğrenmek istiyor. Sabitsiniz, aynı yerdesiniz, ne bir adım ileride ne bir adım geride. Bu yorucu yolculuktan geriye kalan hiçbir şey yok kaybettikleriniz dışında. Zaman, eğlence, paylaşım, siz...Oraya sık sık gidip geri geldiğinde eskisinden daha sağlıklı olan yoktur. Ruhunuza bir ağırlık çökmüştür, içiniz sıkılmıştır, kesin başınız ağrımaya başlayacaktır. Ve bilirsiniz ki bu ne ilk ne de son olacaktır. Siz nereye giderseniz gidin, ne yaparsanız yapın, beyninizde kaldığı için sizi rahatsız eden her şey, geçmişin hayaleti olup karşınıza çıkacaktır.

Bilinçdışı

            Asıl soru işaretlerinin kaynağı belki de budur. O puslu camın ardından bakarken dünyanın bunun üzerine kurulu olduğunu söyleme anlarının vardığı nokta. Bir üşüme gelir insana. Bir bilmek ve kabul ediş. Çünkü yıllardır aynı deney gerçekleştirilmiştir üzerinde. Bilincine farkında olmadan sokulmuştur seks ve her şeyi yalnız ve yalnız o biçimde anlarsın. Asıl olan ve her şeyin ortasında bulunan sorun budur. Kadını kadın erkeği erkek olmaya zorlayan, insan olabilme özelliğini silen, ortadan kaldıran. Bilinç dışımıza işlenmiş oyunlar. O yüzden şehir ışıklarının dalgalarında bile yalnız aynı gerçeği görürsün. Hayat bunun üzerine kuruludur. Çünkü asla doyurulamaz, asla reddedilemez. En kötü ihtimalle rüyalarında karşılaşırsın. Ve öyle bir ağ olarak yayılmışlardır ki içine, onları oradan çekip çıkarmak neredeyse imkansızdır. Görmemen olanaksız. Temel amaç fark etmemen. Bilinç dışı fark ediyor ya yeter, bilincinin fark etmesine gerek yok. Zaten seni o bilmediklerin yönlendiriyor. İhtiyaçlar, açlık duyma, toplumla baskılama ama asla baskılayamama, ihanet, teşvik, şehvet, arzu…

            Seni insan olmaktan çıkarıp bir nesneye, bir et parçasına dönüştürüyorlar. Kadın ya da erkek fark etmez. Bir dürtüyü, bir isteği canlandırıyor olsan yeter. Peki bundan kurtuluş ne? Var mıdır acaba bir yolu? Beynin içindeki kapıların şiddetle açılıp kapanması bu. Bu akıntıya karşı kürek çekme hissi değil. Bu özel olarak hazırlanmış bir kumpasın içinden çıkma çabası. En acısı bunun insanlar tarafından hazırlanıyor olması. Yani aslında öteki bir dünya var. Sadece yaşanmasına izin yok. Bu her şeyi allak bullak edebilir. Yani insanın insan olduğu bir dünya var mı? Bu dünyada değil elbette. Ama var olabilir. Bir ihtimal. Bizler sadece empozeler kuşağıyız. Beyni üzerinde çeşitli deneyler yapılanlar. Algılaması kolay ama kabullenmesi zor. Evrenin üzerine kurulu olduğu şeyin kaynağı evren değil de insan demek bu. Bu, evrenin kumpası olmaması anlamına geliyor. O zaman her şey değiştirilebilir, yıkılabilir ve yerine yenisi konulabilir demek. Garip, çok garip…

Bilişime Bakış

            Artık daha çok bilmiyor muyuz insanların ruh hallerini? Belki gerçek belki yalan, ama insanlar hiç durmadan paylaşmıyorlar mı ne olup bittiğini, ne hissettiklerini? Bilmem kim bilmem nerede. Ne güzel, ne acı günler geçirmiştik seninle. Yolda karşılaştık, sinirim bozuldu, tak iki cümle yazıvereyim, paylaşayım öfkemi, sana da “kapak olsun”, oh ne âlâ memleket – ki inceltme işaretleri kaldırılmış olsa da ala olmasını istemedim.- Paylaşmak iyi hoş tabii de insan yalnızca sözlerinin, adrese teslim olduğunu mu zannediyor acaba? Akrabalar, arkadaşlar, öğretmenler, yabancı olup da bir şekilde “arkadaş”ın olmuş olanlar, herkes öğreniyor ne olduğunu. Sen acı bir halde bir şiir yazıyorsun bin tane geyik dönüyor senin ruh halinden habersiz. Bir cümle yazıyorsun alınmaması gerekenler alınıyor.

            İnsan, ne yalnız, ne kimsesiz, ne boşlukta ve öfkeli artık. İnsanoğlunun vardığı noktayı okumak bu şartlarda çok zor değil. Göz göze bile bakamayan, konuştuğu dili yazamayan, hiçbir insan ilişkisinde başarılı olamayan kuşakların yetiştiğini göreceğiz giderek. Bizler görebiliyoruz ama bunun içine doğmuş olanların “görebilmek” gibi bir ihtimalleri yok. Gelecekte oldukça fazla stenografımız olacak, o kesin. Hızlı bilgi akışı içinde dökülen lafların altında ezilip kalma tehlikesi yaşamak düşecek bize tarihin sayfalarından. Kötü mü? Aslında pek de değil. Bilgisayarıyla evlenmeye ya da sevişmeye çalışanları gördüğümüzde anlayacağız aslında teknolojinin ne boyutlara varmış olduğunu. Karşılıklı iki çift laf konuşabilme süresi gün geçtikçe kısalıyor. İnsanlar artık birbiriyle yüz yüze konuşmaktan sıkılıyor. İnternetin kalkarsa daha iyi olacağını düşünen zihniyetin yanındaymışım gibi olduysa da yapılabilecek bir şey yok. Onlar bilgi edinilmesin, soru sorulmasın ki korkuyla, baskıyla aptallaşan insanları daha rahat yönetelim derdindeler. Benim söylediğim ise tam tersi. Yüz yüze “de” iletişelim ki birbirimizi tanıyalım, zevklerimizi renklerimizi bilelim ki tartışabilelim, uzlaşabilelim. Hepsinden öte konuşabilelim. Düşünmenin, sorgulamanın başka bir yolu var mı ki okumak ve konuşmaktan başka.

Paylaşmanın zevkini bilmeyen yeni kuşaklar için hayat çok daha zor ve yalnız olacak. Onlara üzülmemek elde değil. Bizim o günleri görüp “bizim zamanımızda” diyeceğimiz de aşikâr. Bizler göremeyiz belki ama –benim inancım var- elbet bizden sonra bir kuşak görecektir, bilginin amacıyla ve yerinde-yeterince kullanıldığını, zamana yetişebilmek için koşuşturmak yerine oturup sakince “düşünen” insanların olduğunu. Kimsenin korkmak, kendini yalnız hissetmek zorunda olmadığı, insanın duygularını bayağı bir şekilde ifşa etmek yerine herkesin onun hislerini paylaşabileceğini bildiği bir yerin var olacağına inancımızı yitirmemeliyiz. Tırtıllar kelebeğe dönüşür bir gün. Ve belki de umut onlardadır.

Yazmak Nedir

            “Yazmak nedir” diye beynimin içinde bir ses yankılanıp duruyor. Öyle ki ne okutuyor, ne yazdırıyor, ne uyutuyor? “Yazmak nedir?” Neden yazar ki bir insan? Klasik, söyleyecek bir şeylerinin olması bilmişliğinden bahsetmiyorum. Ne yazar insan ve neden ille de onu yazar? Beyninde bilinmezliğin kapısını açacak bir anahtar mıdır o, ışıkların ötesini gördüren bir an mıdır sadece?

            Ve parmaklar kayıp gider boş bir kağıt üzerinde. Sevdiğinin tenine dokunmak kadar narin, camları titreten rüzgarın sana dokunması kadar ürkütücü bazen..görmüyormuşsun da parmaklarınla okuyabiliyormuşsun gibi, bilmek için yapmak zorunda olma durumunun ta kendisi. “An”a düşmek, anda olmak, o harflerin arasında dolaşıp, sana ait ve senden başka kişiler bulmak, unutmak için yazıp, hatırlamak için okumak. Yazarak, geçmişini içinde bulunduğun “an”a toplarsın ve okudukça görürsün ki hiç kimsenin yürüdüğü yol bu kadar berrak değildir hafızalarında, bir zamanlar yazdıklarını şimdi okuduğun zamandaki kadar.

            Yazmak nedir? Bir itiraf mı? Tarihe, tarihine düştüğün bir not, bir anı parçası mı? Yazdıkların sensen, yazarken düşünüp, cümlelerini seçerken sen, boşluğa karışan cümleler kimin parçası? Neden o cümleler değil seçilen de bu cümleler seçilmiş olanlar? O zaman yalan mı tüm itiraflar, tarihinde gizli anılar?

            Koskocaman eksik bir parçasın. Yazdığın hiçbir yazı bitmemiş, hiçbir konuyu irdeleyememişsin, tamamlayamamışsın cümlelerinle. Bir kısmı hâlâ kafanda. O yüzden aynı konuları işleyip, hatta belki aynı sonuçlara başka cümlelerle varabilme durumu yazmak denilen şey…

Yine de tüm bunlar açıklamıyor yazmanın ne olduğunu. O boşluk kapanmıyor, sorular yeni soruları doğuruyor ve bir yumak içinde elin kolun bağlı, boş bir kağıt, elinde yumuşak dokunuşlarla kalakalıyorsun. Anlatma isteği yetersiz, kelime denen şey binlercesi arasından kağıda dökülenlerden yalnızca biri…Uyuyabilmek için, kendinden başka kimseyi kandıramazsın artık tüm bunları düşündükten sonra. Amaan, yazmak dediğin nedir ki?